Column Martien: De het een

Onlangs was ik in gesprek met een Oekraïense collega. Hij spreekt heel goed Nederlands, maar bij sommige zaken merk je dat hij nog niet honderd procent bekend is met onze taal. Zo zei hij dat hij binnenkort in de zee ging met een nieuwe partner voor het werk. Met het lidwoord ‘de’ voor zee. Als je zegt dat je met iemand in zee gaat (zonder ‘de’) dan zeg je dat je met die persoon of met dat bedrijf zult gaan samenwerken. Als je in de zee (met ‘de’) gaat dan ga je bijvoorbeeld op bedrijfsuitje naar de Noordzee. De, het en een zijn lidwoorden. De gebruik je voor mannelijke (stoel) en vrouwelijke woorden (koe). Het gebruik je voor onzijdige woorden (huis). Dat onderscheid kennen ze in heel veel talen niet, dus dat maakt onze taal er niet gemakkelijker op. Zeker als het verschil tussen bijvoorbeeld de en een ook nog eens de hele betekenis van de zin verandert. Zij heeft mij de deur gewezen betekent dat je vrouw of vriendin een punt zet achter jullie relatie. Zij heeft mij een deur gewezen betekent dat je in een showroom bent en je een nieuwe deur zoekt. Als iemand weet waar Abraham de mosterd haalt, dan is die persoon goed op de hoogte. Als je weet waar Abraham mosterd haalt, dan kan Abraham misschien goed uitleggen waar de Lidl is. Met de gebakken peren zit je als je problemen hebt. Als je met gebakken peren zit, dan kan het ook problematisch zijn als het er heel veel zijn, maar anders moet je ze gewoon opeten en dan is het probleem opgelost. Oude koeien kun je uit de sloot halen als je begint over zaken die al besproken zijn, vaak in een negatieve context. Als je de oude koeien uit een sloot haalt, help je een boer om zijn vee te redden. Als je een lans breekt voor vrouwenrechten, dan ben je voor een betere behandeling van vrouwen. Als je de lans breekt, dan is de eigenaar van die lans heel verdrietig. En zo zijn er nog meer voorbeelden waarmee het duidelijk wordt dat onze taal niet zo voor de hand liggend is voor nieuwkomers. Als afsluiter nog een mooi voorbeeld van hoe belangrijk een klein woordje kan zijn. Je kunt het wel schudden wil zeggen dat iets zeker níét zal gaan zoals je van tevoren gewild of gehoopt had. Het zal niet lukken, niet gebeuren of niet doorgaan. Als je zegt ‘je kunt wel schudden’ kan die persoon bijvoorbeeld kaarten schudden of jus d’orange schudden voor gebruik. Je kunt zelfs deze krant schudden, maar met deze column in krant hoef je het in ieder geval niet te schudden.